تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۲۰ | شناسه مطلب : ۱۸۱۷۰ | تعداد بازدید : ۶۴

تاريخ محلي كه بي‌جانبداري نوشته شود مغتنم است

كتاب « نوسازی و جامعه ایلی» معرفی و بررسی شد

تاریخ محلی كه بی‌جانبداری نوشته شود مغتنم است

کاوه بیات گفت: تاریخ‌های محلی در عین اهمیتی که دارند با حب و بغض عجیبی همراه است. اما کتابی که بی‌جانبداری نوشته شود مغتنم است. صحبت از یک منطقه وسیع است که از نظر جغرافیای ایلی متنوع است و در خود طوایف هم رقابت‌هایی بر سر قدرت است که موضوع را پیچیده می‌کند.


به گزارش روابط عمومی موسسه خانه ؛ نشست معرفی و بررسی كتاب «نوسازی و جامعه ایلی؛ بویر احمد در دوره پهلوی» با حضور نویسنده كتاب محمد مهدی روشنفكر و كاوه بیات و نیكنام حسینی پور به عنوان كارشناس، چهارشنبه، ۱۷ بهمن ۱۳۹۷ در سرای اهل قلم برگزار شد.

در ابتدای نشست، غلامرضا عزیزی كه گردانندگی جلسه را بر عهده داشت، با اشاره به اینكه ساختار جامعه ایران به گونه‌ای بود كه تا دوره پهلوی حكومت‌هایی كه بر سر كار آمدند، بر اساس ساختار ایلی بود، گفت: حكومت مركزی مقتدر كه در دوره رضاشاه شكل گرفت، كار خودش را با سركوب ایلات و جنبش‌ها، لشكركشی به كهگیلویه و بویر احمد و... آغاز كرد. و دولت مركزی در این زمینه كوشش كرد. اما نكته جالب در نشست امروز این است كه تمام  سخنرانان با جوامع ایلی پیوستگی سببی و نسبی دارند.
 
در ادامه نویسنده در خصوص ویژگی‌های كتاب گفت: قبل از هر چیز از استاد بیات به خاطر آراء و آثارش كه خیلی در تالیف این كتاب به من كمك كردند، تشكر می‌كنم. این كتاب چند ویژگی دارد؛ اول اینكه یك بستر جامعه‌شناسی محلی دارد. دوم استفاده از اسناد است و سومین مطلب كه خیلی مهم است؛ بدون هرگونه تعصب قومی و جغرافیایی و ایلی این كار را دنبال كردم و خیلی هم با خودم كلنجار رفتم.

محمد مهدی روشنفكر افزود: سال ۸۸ كار دیگری در قالب نقد منابع تاریخی استان كهگیلویه و بویر احمد انجام دادم كه متاثر از منابع ایدئولوژیكی و آموزه‌های قرآن بود. و ویژگی دیگر كتاب، پرهیز از درگیری‌های درون ایلی و برون ایلی و حكومت بود. به همین خاطر، سه موضوع غالب، بحث سلب قدرت، سربازگیری و خلع سلاح بود. البته جاهایی كه حكومت اول و دوم پهلوی، خدمات عمرانی یا آموزشی ارائه داده بود هم مورد توجه قرار گرفت تا انصاف رعایت شود.
 
در ادامه كاوه بیات گفت: تاریخ‌های محلی در عین اهمیتی كه دارند با حب و بغض عجیبی همراه است. اما كتابی كه بی‌جانبداری نوشته شود مغتنم است. صحبت از یك منطقه وسیع است كه از نظر جغرافیای ایلی متنوع است و در خود طوایف هم رقابت‌هایی بر سر قدرت است كه موضوع را پیچیده می‌كند. به همین دلیل تدوین تحولات این دوره خیلی سخت است. در این كتاب، چند دوره تاریخی مهم مورد بحث قرار گرفته است. البته به تحولات عمده ای نظیر جنگ‌ها و درگیری‌ها كمتر پرداخته شده است.

دوره‌هایی كه مورد بحث قرار گرفته،  آرامش نسبی فارس در دوره اول رضا خان است كه تمركز اصلی روی تحولات ایلی شمال و شمال غرب كشور بود. گریزی به خوزستان زده شد با بزرگنمایی و سیاه‌نمایی عجیب و غریب. در این دوره، فارس و كهگیلویه و بویر احمد با حفظ آرامش امكان لشكركشی به خوزستان را فراهم كردند. بعد از این دوره نوبت به عشایر جنوب رسید و خوانین عمده‌شان احضار و بركنار شدند. و دوره سیاهی از نظر  فشار ایجاد می‌شود. به دلیل طولانی شدن جنگ و این كه در مقابل حكومت مركزی نمی‌توان زیاد مقاومت كرد، با كدخدا منشی این شورش‌ها خاتمه پیدا كرد و نوبت به سیاست اسكان می‌رسد.

از سال ۱۳۱۰ به بعد به وزارت كشور واگذار شد كه مقداری با عملكرد نظامیان متفاوت بود. اما بعد از بركناری رضاشاه ما با واكنش خودجوشی در برابر آنچه گذشت مواجه هستیم. در برخی جاها هم به اندازه‌ای این‌ها نمایان شدند كه دیگر توان واكنش نداشتند. از سال ۱۳۲۰ تا كودتای ۲۸ مرداد این حالت خودسری و سیال به حال خودش باقی است.
 

این پژوهشگر و مولف حوزه تاریخ در ادامه افزود: در این دوره ما شاهد گره خوردن تحولات سراسری مملكت هستیم. ایلاتی كه با نهضت ملی شدن نفت همراه بودند در همان مراحل اول سركوب شدند. و حتی به خدمت ایلات شاه‌پرست هم رسیده شد. این نظام یكجا نشین كمر به امحال زندگی ایلی و عشایری بسته بود. آخرین چشمه‌ای كه بسته می‌شود چشمه قائله جنوب و واكنش نیروهای محافظه‌كار است. در مجموع می‌توان گفت كه حوزه پرپیچ و خمی است و بازیگر زیاد دارد. ما در این دوره ماخذ و منابع كم داریم.

شاید یكی از بهترین و قدیمی‌ترین منابع این حوزه كه نشان می‌دهد چندان تغییر هم نكرده‌ایم، كتاب «كهگیلویه و ایلات» محمود باوند است. محمود باوند، درجه دار  سابق كه بعد به شركت نفت می‌پیوندد و گزارش خیلی خوبی می‌نویسد كه سال ۱۳۲۴ منتشر
شده است. گزارشش مدل گزارش‌هایی بوده كه كاركنان انگلیسی تهیه می‌كردند و خیلی سیستماتیك و خوب است. دو كتاب در این زمینه از هیبت‌الله و یعقوب غفاری داریم كه از لحاظ جامعه‌شناسی نگاه كرده‌اند و ارزشمند هستند. كتاب اسناد سلطان‌علی سلطانی است كه به نوعی كارگزار و نماینده دولت مركزی محسوب می‌شد و... در كنار این‌ها، بخش عمده اسناد ما، اسناد نظامی است كه تحت كنترل ارتش است. اسناد نظامی دوره رضاشاه شناسایی شده و هست. اما در دسترس نیست.

برای ارائه كار جامعی در مورد ایلات، هنوز حلقه‌های تكمیل نشده داریم. با این حال ما شاهد كتابی هستیم كه سعی كرده از این دوره چهل و پنج ساله یك تصویری به دست دهد. دوره‌ای كه در حال گذار از یك نظام سنتی به یك نظام جدید در چارچوب شكل‌گیری دولت مدرن در ایران هستیم. یكی از ویژگی‌های این كتاب این است كه تمام آراء و ارزیابی‌ها را شامل می‌شود. اما در این زمینه، خیلی هم نمی‌توان بی‌طرف بود. دیدگاه آقای روشنفكر در این كتاب یك دیدگاه مدرن و غالب هست. دیدگاهی كه از دوران تجدد مد نظر بوده است. اگر مرام‌نامه احزاب دوران مشروطه را ببینید، متوجه می‌شوید در این‌كه ایلات و عشایر ما باید به رعیتی گماشته شوند، متفق‌القول هستند. اخیرا در كتاب «احسان خردمند» بحثی مطرح می‌شود كه می‌گوید؛ «یكی از بزرگ‌ترین خطاهای بشر، پشت سر گذاشتن شكار و گردآوری و گام نهادن در مرحله كشاورزی است.»

وی افزود: بعد از شهریور ۱۳۲۰ ما با یك واكنش مواجه بودیم و برخی از كارگزاران به حكومت پهلوی گفتند كه سیاست اسكان، سیاست خیلی خوبی بود، ولی خیلی بد اجرا شد. نظامنامه دارد اما برنامه ندارد. در دوره پهلوی ما با گروهبانی طرف هستیم كه خدایی می‌كند. این مساله نیاز به نقد دارد. در حكومت نظامی شما امكان دسترسی به عدلیه هم ندارید. البته یك‌سری از ارزیابی‌ها در همین كتاب مغفول مانده است. یكی از بحث‌های مطرح در این دوره، بحث اسلحه و تداركات نظامی است. در منابع نظامی و رسمی خیلی به این مساله اهمیت داده می‌شود. آقای روشنفكر خیلی در این حوزه بی‌طرف نوشته است. این كتاب، مفصل است و سرهم بندی نیست. برایش زحمت كشیده شده است. با محلی‌ها مصاحبه شده است. اسناد دیده شده است.

در ادامه جلسه، نیكنام حسینی پور، مدیر عامل خانه كتاب، با تشكر از نویسنده كتاب، گفت: من متعلق به بافت ایلی همان منطقه هستم و می‌دانم كه هنوز در زیر پوست آن منطقه، نگاه‌های ایلی و عشایری وجود دارد. به نظر می‌رسد اگر رضا شاه هم نبود، ضرورت نوسازی در آن زمان مطرح شده بود و هر كس دیگری هم كه بود اقداماتی در این زمینه انجام می‌داد. نكته دیگری كه در مورد بویر احمد می‌توان گفت این است كه به نظر می‌رسد محیط جغرافیایی بر خوی و طبیعت افراد هم تاثیر گذار بوده است. روح كوهستان منجر به ایجاد نوعی روح حماسی شده است.

وی افزود: در مورد خوانین بویر احمد و مسائلی كه میان بختیاری‌ها و قشقایی‌ها و بویر احمدی‌ها  بوده، معمولا قشقایی‌ها و بختیاری‌ها همیشه نگاهی به حكومت مركزی داشته‌اند. اما در بویر احمدی‌ها این نكته دیده نمی‌شود. به نظر می‌رسد كه نوسازی بافت اجتماعی، ضرورت‌هایی را برای جامعه امروز ایجاد می‌كند. در حالی كه هنوز بافت ایلی در آن منطقه حاكم است. البته منطقه سی‌سخت در این نوسازی پیشگام بوده است. در مجموع می‌توان گفت كه جای چنین كتاب‌هایی در فضای علمی ما خالی است.


نظرات کاربران

    نظر خود را درباره این مطلب، با دیگر بازدید کنندگان سایت به اشتراک بگذارید !

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *