تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۹/۱۳ | شناسه مطلب : ۱۸۰۳۴ | تعداد بازدید : ۱۲۹

نشست معرفي و بررسي كتاب «هويت ملي نوين در ايران» برگزار شد

در سرای اهل قلم

نشست معرفی و بررسی كتاب «هویت ملی نوین در ایران» برگزار شد

نشست معرفی و بررسی كتاب «ملی‌گرایی، تاریخ‌نگاری و شكل‌گیری هویت ملی نوین در ایران» در سرای اهل قلم خانه كتاب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی موسسه خانه كتاب،  نشست معرفی و بررسی كتاب «ملی‌گرایی، تاریخ‌نگاری و شكل‌گیری هویت ملی نوین در ایران» دوشنبه ۱۲ آذر با حضور ابراهیم موسی‌پور و علی‌محمد طرفداری در سرای اهل قلم خانه كتاب برگزار شد.

در ابتدای نشست علی‌محمد طرفداری، مولف كتاب درباره روند نوشتن این اثر گفت: ورود من به حوزه تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه از حدود ۱۰ سال پیش آغاز شد. هدف من در ابتدا نقد و بررسی جریان ملی‌گرایی و ناسیونالیزم در دوران پهلوی اول بود و از دل این موضوع به سمت موضوع تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه هدایت شدم. تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه همان جریانی است كه به طور عمده تحت عنوان باستان‌گرایی در تاریخ‌نگاری از آن یاد می‌شود اما من به دلیل بعد ایدئولوژیك این اصطلاح، تلاش داشته‌ام از اصطلاح باستان‌گرایانه برای تاریخ‌نگاری‌ای كه ملی‌گرایانه می‌ناممش پرهیز كنم

وی در ادامه درباره نحوه شكل‌گیری كتاب گفت: این گونه از تاریخ‌نگاری، خاستگاه‌ها و وجوه دیگرش چندان مورد توجه قرار نگرفته بود. من در حدود ۳ سال پیش تصمیم گرفتم در قالب یك كتاب به وجوه مختلف این گونه بپردازم. بنابراین علاوه بر مقالاتی كه در مدتی كه به این موضوع پرداختم نگاشته بودم، به وجوه دیگری از این موضوع هم پرداختم. در این میان متوجه شدم دوستانی در خارج از كشور مقالاتی در این زمینه نوشته‌اند كه نیاز به دوباره‌كاری را از بین می‌برد. گزیده‌ای از این مقالات را فراهم كردم و با ترجمه این مقالات كه آنها را در كنار مقالات خودم قرار دادم این كتاب را فراهم آوردم. در طول ترجمه بحث‌های فراوانی با مولفان داشتم و در نهایت كار به گونه‌ای شد كه ترجمه رضایت مولفان مقالات را كه همه ایرانی بودند فراهم كرد. تقریبا نیمی از كتاب تالیف است و نیمی از آن ترجمه.

وی درباره اهداف تالیف این كتاب نیز چنین گفت: در این كتاب دو هدف داشتم. ژانر تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه را در قالب یك كتاب معرفی كنم تا خلاء معرفی این ژانر را پر كنم. لزوم این كار از آنجا مشخص می‌شود كه كار به سرعت به چاپ دوم رسید. هدف دوم كار این بود كه این ژانر ولو در حد طرح مدخل حوزه‌ای از پژوهش درباره این ژانر تاریخ‌نگاری باز شود.

در ادامه، موسی‌پور گفت: اولین نكته‌ای كه در این گونه آثار به لحاظ روش‌شناختی باید مورد توجه قرار گیرد این است كه در این كتاب مفهومی به نام ملی‌گرایی كه زیرساخت بحث است مورد عنایت قرار نگرفته است. قاعدتا نویسنده این كار را به این دلیل انجام نداده است كه مفهوم متكثری مانند ملی‌گرایی را نمی‌توان تعریف كرد و افراد متعددی را ذیل آن گنجاند. اگر ده سال پیش با آقای طرفداری صحبت می‌كردم به او توصیه می‌كردم كه افراد خاصی را انتخاب كنند و بگویند این افراد چگونه ملی‌گرا هستند. اینكه بخواهیم افرادی را یك‌كاسه كنیم و درباره كاسه حرف بزنیم شاید چندان علمی نباشد.

این عضو هیات علمی دائره‌المعارف اسلامی سپس برخی از ابهامات موجود در كتاب را چنین برشمرد: به عنوان نمونه در صفحه ۲۳ كتاب عباراتی وارد متن می‌شود كه به گمان من از منظر متد نقد آكادمیك به آن‌ها ایراد وارد است. در این بخش از كتاب می‌خوانیم مستشرقان با نوع خطابی كه در مورد مسلمانان داشته‌اند وجه توحیدی اسلام را نادیده بگیرند و مسلمانان را پیرو یك فرد مدعی نبوت نشان دهند. می‌توان از مولف كتاب پرسید آیا پیامبر اسلام بدون آنكه ادعای نبوت كند می‌توانسته است به عنوان نبی پذیرفته شود؟

وی ادامه داد: از اساس مفهوم نبوت عام و نبوت خاص بالاتر از هزار سال است كه تعریف شده است و ما به این دلیل مسلمان هستیم كه فردی به نام محمد (ص) مدعی نبوت بوده است. نتیجه‌گیری نویسنده این است كه در پس استفاده از عناوینی مانند محمدیه و محمدیسم برای دین اسلام نوعی قصد برای كم اهمیت نشان دادن اسلام وجود دارد. اما نكته این است كه در محافل آكادمیك دین‌شناسی حتی برای مسیحیت هم از پسوند ایسم استفاده می‌شود و تعالیم این دین به نام پولیانیسم یا تعالیم پولس مورد توجه قرار می‌گیرند.
موسی‌پور با ذكر این نكته كه نویسنده تلاش داشته است با ارائه طبقه‌بندی و جمع‌بندی از ویژگی‌های تاریخ‌گرایی ملی‌گرایانه در طول كتاب تصویری جامع از موضوع مورد بررسی‌اش ارائه دهد یكی دیگر از ابهامات موجود در كتاب را چنین برشمرد: در صفحه ۴۳ یكی از ویژگی‌های بارز تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه معاصر رویكرد ستایش‌آمیز و قوم‌گرایانه نسبت به تمام دستاوردهای تاریخ ایران به ویژه در عهد باستان دانسته شده است. نمونه‌ای كه نویسنده برای سخن خود ارائه می‌دهد از سفرنامه جكسن است كه می‌گوید از نظر تاریخی یكی از بزرگترین ملت‌های باستانی هستند... پادشاهی كه امروز بر تخت سلطنت ایران تكیه زده می‌تواند فخر كند كه جانشین جمشید و... است. اولین اینكه جكسن تاریخ‌نگار ملی‌گرای ایرانی نیست و دوم اینكه این فخر كردن به جانشینی جمشید امری نیست كه چندان مربوط به تاریخ‌نگاری باشد و همین حالا هم سیاست‌مداران به تاریخ چند هزار ساله ایران فخر می‌فروشند. پس این مثال خوبی برای اثبات آن ویژگی كه نویسنده ادعایش را دارد نیست.

موسی‌پور گفت: نویسنده معتقد است در بروز ملی‌گرایی در تاریخ‌نگاری سده بیستم دو مسئله بیش از سایر مسائل نقش داشته است. یكی از این مسائل مهم رویكرد استعماری كشورهای غربی نسبت به ایران از طریق ایجاد جدایی میان كشورهای اسلامی از طریق رواج ملی‌گرایی و قوم‌پرستی است. این‌گونه از نگاه به تاریخ مبتنی بر توهم توطئه است. جدایی میان مسلمانان از همان صدر اسلام و پس از درگذشت پیامبر وجود داشته است و رواج قوم‌پرستی توسط استعمارگران برای ایجاد جدایی میان مسلمانان امر بیهوده‌ای بوده است.
نویسنده كتاب در بخش پایانی سخنانش گفت: بحث ملی‌گرایی از ابتدا دو دشمن داشته، ادیان و اندیشه‌های چپ. ادیان نگاه جهانی دارند و اندیشه‌های چپ هم جهان‌وطن هستند. ورود به حوزه ملی‌گرایی در ایران درست مانند این است كه فردی چوب در لانه زنبور كند. بعد از ورود به بحث بود كه فهمیدم چرا كسی در داخل ایران برای ورود به این بحث میل چندانی ندارد. چرا كه زندگی آكادمیك فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. من اما اعتقاد جدی دارم كه محقق ایرانی باید در این زمینه كار كند. هر تاریخی خود تاریخی دارد و لازم است كه ما به تاریخ تاریخ خود بپردازیم. از همین رو بود كه من تبعات عملم را پذیرفتم و وارد این بحث شدم.

وی سپس نظر خود را درباره برخی از ابهامات موسی‌پور بیان كرد و گفت: خود نویسندگان غربی هم اذعان دارند كه استفاده از محمدیسم برای یاد كردن از مسلمانان به خاطر تحقیر آنان بوده است. شاید بستر دین‌شناسی استفاده از این اصطلاح كاركرد دیگری داشته باشد ولی استفاده عام از آن از سر تحقیر بوده است و این نكته‌ای است كه در كتاب شرق‌شناسی مورد توجه ادوارد سعید هم قرار گرفته است.


نظرات کاربران

    نظر خود را درباره این مطلب، با دیگر بازدید کنندگان سایت به اشتراک بگذارید !

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *