تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۹/۱۳ | شناسه مطلب : ۱۸۰۳۴ | تعداد بازدید : ۴۹

نشست معرفي و بررسي كتاب «هويت ملي نوين در ايران» برگزار شد

در سراي اهل قلم

نشست معرفي و بررسي كتاب «هويت ملي نوين در ايران» برگزار شد

نشست معرفي و بررسي كتاب «ملي‌گرايي، تاريخ‌نگاري و شكل‌گيري هويت ملي نوين در ايران» در سراي اهل قلم خانه كتاب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومي موسسه خانه كتاب،  نشست معرفي و بررسي كتاب «ملي‌گرايي، تاريخ‌نگاري و شكل‌گيري هويت ملي نوين در ايران» دوشنبه ۱۲ آذر با حضور ابراهيم موسي‌پور و علي‌محمد طرفداري در سراي اهل قلم خانه كتاب برگزار شد.

در ابتداي نشست علي‌محمد طرفداري، مولف كتاب درباره روند نوشتن اين اثر گفت: ورود من به حوزه تاريخ‌نگاري ملي‌گرايانه از حدود ۱۰ سال پيش آغاز شد. هدف من در ابتدا نقد و بررسي جريان ملي‌گرايي و ناسيوناليزم در دوران پهلوي اول بود و از دل اين موضوع به سمت موضوع تاريخ‌نگاري ملي‌گرايانه هدايت شدم. تاريخ‌نگاري ملي‌گرايانه همان جرياني است كه به طور عمده تحت عنوان باستان‌گرايي در تاريخ‌نگاري از آن ياد مي‌شود اما من به دليل بعد ايدئولوژيك اين اصطلاح، تلاش داشته‌ام از اصطلاح باستان‌گرايانه براي تاريخ‌نگاري‌اي كه ملي‌گرايانه مي‌ناممش پرهيز كنم

وي در ادامه درباره نحوه شكل‌گيري كتاب گفت: اين گونه از تاريخ‌نگاري، خاستگاه‌ها و وجوه ديگرش چندان مورد توجه قرار نگرفته بود. من در حدود ۳ سال پيش تصميم گرفتم در قالب يك كتاب به وجوه مختلف اين گونه بپردازم. بنابراين علاوه بر مقالاتي كه در مدتي كه به اين موضوع پرداختم نگاشته بودم، به وجوه ديگري از اين موضوع هم پرداختم. در اين ميان متوجه شدم دوستاني در خارج از كشور مقالاتي در اين زمينه نوشته‌اند كه نياز به دوباره‌كاري را از بين مي‌برد. گزيده‌اي از اين مقالات را فراهم كردم و با ترجمه اين مقالات كه آنها را در كنار مقالات خودم قرار دادم اين كتاب را فراهم آوردم. در طول ترجمه بحث‌هاي فراواني با مولفان داشتم و در نهايت كار به گونه‌اي شد كه ترجمه رضايت مولفان مقالات را كه همه ايراني بودند فراهم كرد. تقريبا نيمي از كتاب تاليف است و نيمي از آن ترجمه.

وي درباره اهداف تاليف اين كتاب نيز چنين گفت: در اين كتاب دو هدف داشتم. ژانر تاريخ‌نگاري ملي‌گرايانه را در قالب يك كتاب معرفي كنم تا خلاء معرفي اين ژانر را پر كنم. لزوم اين كار از آنجا مشخص مي‌شود كه كار به سرعت به چاپ دوم رسيد. هدف دوم كار اين بود كه اين ژانر ولو در حد طرح مدخل حوزه‌اي از پژوهش درباره اين ژانر تاريخ‌نگاري باز شود.

در ادامه، موسي‌پور گفت: اولين نكته‌اي كه در اين گونه آثار به لحاظ روش‌شناختي بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه در اين كتاب مفهومي به نام ملي‌گرايي كه زيرساخت بحث است مورد عنايت قرار نگرفته است. قاعدتا نويسنده اين كار را به اين دليل انجام نداده است كه مفهوم متكثري مانند ملي‌گرايي را نمي‌توان تعريف كرد و افراد متعددي را ذيل آن گنجاند. اگر ده سال پيش با آقاي طرفداري صحبت مي‌كردم به او توصيه مي‌كردم كه افراد خاصي را انتخاب كنند و بگويند اين افراد چگونه ملي‌گرا هستند. اينكه بخواهيم افرادي را يك‌كاسه كنيم و درباره كاسه حرف بزنيم شايد چندان علمي نباشد.

اين عضو هيات علمي دائره‌المعارف اسلامي سپس برخي از ابهامات موجود در كتاب را چنين برشمرد: به عنوان نمونه در صفحه ۲۳ كتاب عباراتي وارد متن مي‌شود كه به گمان من از منظر متد نقد آكادميك به آن‌ها ايراد وارد است. در اين بخش از كتاب مي‌خوانيم مستشرقان با نوع خطابي كه در مورد مسلمانان داشته‌اند وجه توحيدي اسلام را ناديده بگيرند و مسلمانان را پيرو يك فرد مدعي نبوت نشان دهند. مي‌توان از مولف كتاب پرسيد آيا پيامبر اسلام بدون آنكه ادعاي نبوت كند مي‌توانسته است به عنوان نبي پذيرفته شود؟

وي ادامه داد: از اساس مفهوم نبوت عام و نبوت خاص بالاتر از هزار سال است كه تعريف شده است و ما به اين دليل مسلمان هستيم كه فردي به نام محمد (ص) مدعي نبوت بوده است. نتيجه‌گيري نويسنده اين است كه در پس استفاده از عناويني مانند محمديه و محمديسم براي دين اسلام نوعي قصد براي كم اهميت نشان دادن اسلام وجود دارد. اما نكته اين است كه در محافل آكادميك دين‌شناسي حتي براي مسيحيت هم از پسوند ايسم استفاده مي‌شود و تعاليم اين دين به نام پوليانيسم يا تعاليم پولس مورد توجه قرار مي‌گيرند.
موسي‌پور با ذكر اين نكته كه نويسنده تلاش داشته است با ارائه طبقه‌بندي و جمع‌بندي از ويژگي‌هاي تاريخ‌گرايي ملي‌گرايانه در طول كتاب تصويري جامع از موضوع مورد بررسي‌اش ارائه دهد يكي ديگر از ابهامات موجود در كتاب را چنين برشمرد: در صفحه ۴۳ يكي از ويژگي‌هاي بارز تاريخ‌نگاري ملي‌گرايانه معاصر رويكرد ستايش‌آميز و قوم‌گرايانه نسبت به تمام دستاوردهاي تاريخ ايران به ويژه در عهد باستان دانسته شده است. نمونه‌اي كه نويسنده براي سخن خود ارائه مي‌دهد از سفرنامه جكسن است كه مي‌گويد از نظر تاريخي يكي از بزرگترين ملت‌هاي باستاني هستند... پادشاهي كه امروز بر تخت سلطنت ايران تكيه زده مي‌تواند فخر كند كه جانشين جمشيد و... است. اولين اينكه جكسن تاريخ‌نگار ملي‌گراي ايراني نيست و دوم اينكه اين فخر كردن به جانشيني جمشيد امري نيست كه چندان مربوط به تاريخ‌نگاري باشد و همين حالا هم سياست‌مداران به تاريخ چند هزار ساله ايران فخر مي‌فروشند. پس اين مثال خوبي براي اثبات آن ويژگي كه نويسنده ادعايش را دارد نيست.

موسي‌پور گفت: نويسنده معتقد است در بروز ملي‌گرايي در تاريخ‌نگاري سده بيستم دو مسئله بيش از ساير مسائل نقش داشته است. يكي از اين مسائل مهم رويكرد استعماري كشورهاي غربي نسبت به ايران از طريق ايجاد جدايي ميان كشورهاي اسلامي از طريق رواج ملي‌گرايي و قوم‌پرستي است. اين‌گونه از نگاه به تاريخ مبتني بر توهم توطئه است. جدايي ميان مسلمانان از همان صدر اسلام و پس از درگذشت پيامبر وجود داشته است و رواج قوم‌پرستي توسط استعمارگران براي ايجاد جدايي ميان مسلمانان امر بيهوده‌اي بوده است.
نويسنده كتاب در بخش پاياني سخنانش گفت: بحث ملي‌گرايي از ابتدا دو دشمن داشته، اديان و انديشه‌هاي چپ. اديان نگاه جهاني دارند و انديشه‌هاي چپ هم جهان‌وطن هستند. ورود به حوزه ملي‌گرايي در ايران درست مانند اين است كه فردي چوب در لانه زنبور كند. بعد از ورود به بحث بود كه فهميدم چرا كسي در داخل ايران براي ورود به اين بحث ميل چنداني ندارد. چرا كه زندگي آكادميك فرد را تحت تاثير قرار مي‌دهد. من اما اعتقاد جدي دارم كه محقق ايراني بايد در اين زمينه كار كند. هر تاريخي خود تاريخي دارد و لازم است كه ما به تاريخ تاريخ خود بپردازيم. از همين رو بود كه من تبعات عملم را پذيرفتم و وارد اين بحث شدم.

وي سپس نظر خود را درباره برخي از ابهامات موسي‌پور بيان كرد و گفت: خود نويسندگان غربي هم اذعان دارند كه استفاده از محمديسم براي ياد كردن از مسلمانان به خاطر تحقير آنان بوده است. شايد بستر دين‌شناسي استفاده از اين اصطلاح كاركرد ديگري داشته باشد ولي استفاده عام از آن از سر تحقير بوده است و اين نكته‌اي است كه در كتاب شرق‌شناسي مورد توجه ادوارد سعيد هم قرار گرفته است.


نظرات کاربران

    نظر خود را درباره این مطلب، با دیگر بازدید کنندگان سایت به اشتراک بگذارید !

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *